Wat is balansventilatie? Systeem D en wtw uitgelegd

Balansventilatie (systeem D) voert verse lucht mechanisch aan en gebruikte lucht mechanisch af, met twee ventilatoren in één unit.^MC Met warmteterugwinning (wtw) geeft de uitgaande lucht zijn warmte af aan de binnenkomende lucht, zodat tot 95% van de warmte in huis kan blijven.^DBL

Ongeveer 5% van de Nederlandse huizen heeft balansventilatie.^MC Het systeem bestaat sinds ongeveer 1980 en wordt sinds 2000 veel vaker gebouwd.^MC Woon je in een huis uit de jaren nul of later, dan is de kans groot dat er op zolder of in een berging een wtw-unit hangt. In dit artikel lees je wat die unit doet, hoe de lucht door je huis loopt, wat de bypass is en waarin systeem D verschilt van de andere systemen.

Wat is balansventilatie precies?

Bij balansventilatie regelen ventilatoren zowel de aanvoer als de afvoer van lucht. De lucht gaat door een stelsel van kanalen, met ventielen in de verschillende kamers. Omdat er evenveel lucht binnenkomt als er weggaat, heet het een balanssysteem.^DBL

Moderne balansventilatie heeft bijna altijd warmteterugwinning. In de unit zit een warmtewisselaar. De warme, gebruikte binnenlucht en de koude, verse buitenlucht stromen daar langs elkaar, zonder te mengen. De warmte gaat over van de ene luchtstroom naar de andere.^DBL Zo komt de buitenlucht voorverwarmd je woonkamer binnen, en hoeft je verwarming minder warmte bij te maken.

Daarom hoor je de woorden balansventilatie, systeem D en wtw vaak door elkaar. Strikt genomen is wtw het onderdeel dat de warmte terugwint, en is balansventilatie het hele systeem.

Zo loopt de lucht door je huis

Op de unit zitten vier luchtkanalen: twee voor de binnenkomende lucht en twee voor de uitgaande lucht.^MC Volg je de lucht, dan zie je vier stappen.

1. Aanzuigen. Een kanaal haalt buitenlucht binnen, vaak via een doorvoer in het dak of de gevel.
2. Voorverwarmen. In de unit gaat die lucht door een filter en daarna langs de warmtewisselaar.
3. Inblazen. De verse lucht gaat via ventielen naar de woonkamer en de slaapkamers.
4. Afzuigen en afblazen. In de keuken, de badkamer en de wc zuigen ventielen de gebruikte lucht weg. Die gaat door een filter, geeft in de warmtewisselaar zijn warmte af en verlaat het huis via het vierde kanaal.

Tussen de kamers moet de lucht kunnen stromen. Daarom heeft een binnendeur minstens 1,5 cm ruimte aan de onderkant, of een rooster in de deur of de muur.^MC Zet je nieuwe drempels of een dikke vloer, let dan op die kier.

Het verschil met mechanische afzuiging

De meeste mensen met mechanische ventilatie hebben systeem C. Daar zuigt een box op zolder lucht af in keuken, badkamer en wc, en komt verse lucht binnen via roosters boven de ramen. Die lucht is zo koud als buiten. Bij systeem D komt de lucht via kanalen binnen en is hij voorverwarmd. Daardoor kunnen de roosters dicht, of ontbreken ze helemaal.

Dat heeft een prijs. Systeem D heeft twee keer zoveel kanalen nodig, vraagt meer onderhoud en moet goed worden aangelegd. Onderzoek van BBA Binnenmilieu en het RIVM in 150 nieuwbouwhuizen met balansventilatie liet zien dat het daar vaak misging: te weinig dempers, vuile kanalen en units zonder bypass.^RIVM Bewoners met balansventilatie oordeelden de luchtkwaliteit ook minder vaak goed (66%) dan bewoners met afzuiging (79%).^RIVM Milieu Centraal noemt dat 2 van de 3 bewoners van goed aangelegde balansventilatie tevreden tot zeer tevreden zijn.^MC Het systeem zelf is dus niet slecht. De aanleg en het onderhoud maken het verschil.

De bypass: de zomerstand van je wtw

In de winter wil je de warmte van de uitgaande lucht houden. In de zomer juist niet. Op een warme dag wil je koele nachtlucht binnen zonder dat de wtw hem opwarmt. Daarvoor is de bypass: een klep die de buitenlucht langs de warmtewisselaar leidt.

Nieuwe units moeten sinds 2016 een bypass hebben.^MC Oudere units hebben er soms geen. Achteraf inbouwen kan technisch wel, maar is vaak duur.^MC In het onderzoek van BBA en het RIVM ontbrak in de helft van de nieuwbouwhuizen met balansventilatie een bypass, terwijl die nodig is om oververhitting in de zomer te beperken.^RIVM Is je huis in de zomer warm en heb je een oudere unit, kijk dan in de handleiding of er een bypass in zit en hoe die schakelt.

Een bypass koelt niet. Hij zorgt er alleen voor dat de lucht die binnenkomt niet extra warm wordt. Voor echte koeling heb je iets anders nodig.

Wat verbruikt een wtw-unit?

Een wtw-unit heeft twee ventilatoren die dag en nacht draaien. Hoeveel stroom dat kost, hangt vooral af van de motor, de stand en de staat van de filters. Een vast getal voor alle units geven Milieu Centraal en Duurzaam Bouwloket niet, en wij dus ook niet.

Wel kun je zelf zien of je unit zuinig is. Staat op het typeplaatje "AC, 50 Hz, 230 V" of het teken ~, dan heeft hij een oude wisselstroommotor die veel stroom verbruikt. Moderne units gebruiken gelijkstroom (DC).^MC Bij een unit van voor 2005 is vervangen vaak zuiniger dan losse onderdelen vernieuwen.^MC Ook vuile filters kosten stroom: de motor moet dan harder werken om dezelfde hoeveelheid lucht te verplaatsen.^MC Hoe je die filters vervangt, lees je in wtw-filters vervangen.

Sinds 1 januari 2016 hebben nieuwe ventilatie-units een energielabel. Het hoogste label is A+.^MC Koop je een nieuwe unit, kijk dan naar dat label en naar het rendement van de warmtewisselaar. Voor de ISDE moet een centrale wtw-unit een rendement van minimaal 85% halen.^RVO

Standen en sturing

De meeste schakelaars hebben 3 standen. Sommige hebben een vierde, voor als je op vakantie bent, of een timer.^MC Nieuwe schakelaars hebben vaak een lampje dat aangeeft wanneer de filters schoon of nieuw moeten.^MC

Een systeem met sensoren regelt zichzelf. Het meet CO2 en vocht en ventileert harder als er veel mensen zijn, als je kookt of doucht. Ben je niet thuis, dan gaat de unit in een spaarstand.^MC Duurzaam Bouwloket noemt een CO2-gehalte van 800 tot 1.000 ppm in een woning aanvaardbaar.^DBL

Verder lezen

Wil je weten hoe je het onderhoud regelt, kijk dan in de gids filters, onderhoud en geluid. Hoor je de unit in je slaapkamer, lees dan wtw maakt lawaai. Overweeg je balansventilatie in een ouder huis, begin dan bij balansventilatie in een bestaande woning. Alle uitleg over de werking staat in de gids zo werkt het.

Veelgestelde vragen

Is balansventilatie hetzelfde als wtw?

Bijna. Balansventilatie is het systeem dat lucht mechanisch aanvoert en afvoert. Wtw is de warmtewisselaar die er meestal in zit.^DBL

Hoeveel warmte houdt een wtw vast?

Tot 95%, volgens Duurzaam Bouwloket.^DBL Voor de ISDE moet een centrale unit minimaal 85% halen.^RVO

Heeft mijn wtw een zomerstand?

Units vanaf 2016 hebben een bypass. Oudere units soms niet.^MC

Mag de wtw uit?

Liever niet. Gebruik bij afwezigheid de laagste stand; sommige schakelaars hebben daar een vierde stand voor.^MC Staat de unit uit, dan komt er via de kanalen geen verse lucht meer binnen.